૧૮. સ્વતંત્રતા નિરપેક્ષ છે?

સ્વતંત્રતા જેવા નિરપેક્ષ ખ્યાલનું કોઇ જ અસ્તિત્વ નથી. એટલે એને સાપેક્ષ રીતે જ સ્વીકારવો રહ્યો. આપણે પોતાનું કોઈક તંત્ર સ્થાપીએ, જે બીજાના એવા જ પોતીકા તંત્રની આડે આવવાને બદલે સુસમાયોજન સાધે તો જ એ સ્વતંત્રતા બની રહે. બીજા શબ્દોમાં આપણે એને આપણા માટે નિર્ણયની સ્વતંત્રતા કહી શકીએ.