૪. ‘યોગ’ એટલે વૈજ્ઞાનિક અને પ્રબુદ્ધ જીવન શૈલી

યોગ એટલે પરમ સત્યની પ્રાપ્તિ માટેની સાધન પધ્ધતિ. અને એટલે જ યોગને ‘અધ્યાત્મનું વિજ્ઞાન’ પણ કહેવામાં આવે છે. જે કોઇ પણ આ રીતે જીવે છે તે યોગી છે. તે માટે સંન્યાસી બનવાની જરૂર નથી. પ્રત્યેક સંસારી વ્યક્તિ જો આ રીતે જીવે તો તે યોગી છે.

જાતિ, શાળા અને સમાજ – આમુખ

ભારતીય બંધારણે સ્ત્રીને સમાન હક અને દરજ્જો પ્રદાન કર્યા છે, પણ વ્યવહારમાં તેની અસર વર્તાતી નથી. હજુ ય સ્ત્રીની સલામતી અને ગૌરવ હનન કરવાના કિસ્સા રોજેરોજ બની રહ્યા છે. સ્ત્રી પણ પુરૂષ સમાન દરજ્જો, હક, સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરે એ હેતુથી આ વિષયની મિમાંસા કરવાનું અને ઉચિત પગલાં લેવાનું મહત્ત્વ સમજાયું છે. શિક્ષકો આ વિષય અને સમસ્યા પરત્વે જાગૃત હશે તો સમાજમાં અપેક્ષિત ધ્યેયો સિધ્ધ કરી શકાશે, એવી અપેક્ષા સહજ જ હોય.

૨. સ્વનું મનોવિજ્ઞાન

મનોવિજ્ઞાનનો મૂળભૂત ઉદ્દેશ્ય જ માનવવર્તનને શાસ્ત્રીય રીતે સમજવાનો છે. એટલે સ્વાભાવિક રીતે જ વ્યક્તિ પોતાના વિશે શું સમજે છે, તે અમૂક રીતે કેમ વર્તે છે, તે તેનો ગહન અભ્યાસ વિષય બની જાય છે. વ્યક્તિ પોતાના સ્વ વિશે શું માને છે તેના પર તેના જીવનનો આધાર રહેલો છે. વ્યક્તિ હોંશિયાર હોય પણ જો તે પોતાને તેમ… Continue reading ૨. સ્વનું મનોવિજ્ઞાન

૧. ‘સ્વ’ એટલે શું?

શિક્ષણનું ધ્યેય વ્યક્તિનો સર્વાંગી વિકાસ કરવાનું છે, આ ધ્યેય તો અધૂરું જ રહે, જો શિક્ષક અને વિદ્યાર્થી પોતાના સ્વને ન ઓળખે. આ વિષય એ અર્થમાં એટલા માટે પ્રસ્તુત છે કે આનાથી શિક્ષકો અને વિદ્યાર્થીઓ પોતાના સ્વને સાચા અર્થમાં ઓળખી શકશે અને એકબીજાને સારી અને સાચી રીતે સમજી શકશે.

સ્વની સમજ – આમુખ

આધ્યાત્મિક સત્યની વિશેષતા જ એ છે કે, સત્યની પ્રાપ્તિ માટે વ્યક્તિએ સ્વયં યાત્રા કરવી પડે છે. ભગવાન બુધ્ધ, ભગવાન મહાવીર કે ઋષિ પતંજલિએ પ્રબોધેલાં સત્યોથી માર્ગનો પરિચય અવશ્ય થાય છે, પણ એથી સત્યનો બોધ કે આત્મ સાક્ષાત્કાર નથી થઇ જતો. એ માટે તો પ્રત્યેક વ્યક્તિએ પોતે જ એ માર્ગ પર ચાલવું પડે છે. જાતે જ અનુભવ લેવો પડે છે, અને જાતે જ તેના નિરાકરણ પર આવવું પડે છે.

૩. શ્રવણ – અર્થ અને પ્રકારો

શ્રવણ આપણા સહુના જીવનનો અવિભાજ્ય હિસ્સો છે, પણ આપણે જોઇએ તેવા સભાન નથી જ, કદાચ વ્યક્તિ તરીકે, એક શિક્ષક તરીકે કે એક વિદ્યાર્થી તરીકે શ્રવણના મહત્ત્વને અને તેની ગંભીરતાને આપણે સમજતાં નથી. જો શિક્ષક વક્તા તરીકે અસરકારક નીવડે અને વિદ્યાર્થીઓ શ્રોતા તરીકે જાગ્રત નીવડે તો વર્ગને સ્વર્ગ બનતાં કોણ રોકી શકે?

અભ્યાસક્રમમાં ભાષા – આમુખ

એક બાજુ માતૃભાષાના અસ્તિત્ત્વ સામે જોખમો તોળાઇ રહ્યા છે, ગુજરાતી ભાષાની પોતાની અસ્મિતા જોખમમાં મૂકાઇ રહી હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. એ સંજોગોમાં બાળક માતૃભાષાને ગૌરવ પૂર્વક શીખે, અન્ય ભાષાઓ પણ આદરપૂર્વક શીખે તેવું વાતાવરણ સર્જવાની જરૂરિયાત છે. વર્ગખંડો બહુભાષી બન્યા છે. એકથી વધુ ભાષા આવડે તો વિવિધ સંસ્કૃતિ અને વૈશ્વિક સ્તરે આંતરક્રિયા કરવાનું સરળ બને છે. આમ, શિક્ષકે પોતે પણ વિવિધ ભાષાઓ સાથે પોતાને સંલગ્ન કરવી પડશે. શિક્ષક પાસેની અપેક્ષાઓ વિસ્તરી છે. આ ભૂમિકાને કેન્દ્રમાં રાખીને આજના બહુભાષી સમાજમાં શિક્ષકે અધ્યાપન કરવાનું છે અને વિદ્યાર્થીના વિકાસમાં સાચા અર્થમાં સહયોગી બનવાનું છે.