લીલો ઉજાસ – પ્રકરણ – ૨૧ – તીવ્ર વિષાદની ચુંગાલ

“ભગવાને આપણને આંખો જોવા માટે અને કાન સાંભળવા માટે જ આપ્યાં છે ને? પણ ઘણા માણસો જન્મથી જ આંધળા કે બહેરા નથી હોતા? એ લોકોને કશું જ નહિ દેખાતું હોય કે કશું જ નહિ સંભળાતું હોય? કદાચ એમના જોવામાં અને આપણા જોવામાં કે એમના સાંભળવાના અને આપણા સાંભળવામાં ફેર હશે… પણ એ લોકો ય જીવી તો શકે જ છે ને?”

લીલો ઉજાસ – પ્રકરણ – ૧૮ ઉદયની હતાશ મનોદશા

મોટે ભાગે આવી બાબતોમાં માનસિક કારણો જ જવાબદાર હોય છે. હું તો જેટલું ભણી છું અને જેટલું સમજી છું એમાં મને કશું પકડાતું નથી. પરંતુ આપણે વડોદરા ગયા પછી કોઈ મનોવિજ્ઞાની કે મનોચિકિત્સકને મળીએ અને એની સારવાર લઈએ તો મને ચોક્કસ ખાતરી છે કે પ્રોબ્લેમ વિલ બી ઓવર

સાઈકોગ્રાફ ૫. ટેલિફોન રોમિયો – રોષ કરવો કે દયા ખાવી?

કાયદાની પરિભાષામાં ટેલિફોન પર કોઈને હેરાન કરવું, બિભત્સ વાતો કરવી, અઘટિત માગણીઓ કરવી કે ધમકી આપવી એ ગુનો બને છે. અપૂરતી કાનૂની જોગવાઈઓ છતાં આ રીતે તોફાન કરતાં પકડાય તેને ભારતીય દંડ સંહિતાની વિવિધ કલમો હેઠળ ગુનેગાર ઠરાવીને જેલ કે કેદની સજા પણ થઈ શકે છે. પરંતુ મોટા ભાગના લોકો આવી લાંબી પળોજણમાં પડવાનું ટાળે છે.

૧. સ્ટ્રેસ એટલે શું?

અમેરિકન મનોવિજ્ઞાની જેમ્સ સી. કોલમેને વીસમી સદીને ચિંતાની સદી તરીકે ઓળખાવી છે. હવે તો એકવીસમી સદી આવી ગઈ છે. સરેરાશ માણસ માટે આ એક વસમી સદી બની ગઈ છે. એકવીસમી સદીમાં ચિંતાનો ગુણાકાર થયો છે. સુખસગવડ અને વૈભવની સુવિધાઓ વધી છે. પરંતુ એની સાથે એટલી જ સમસ્યાઓ પણ વધી છે. ચારે તરફ સ્પર્ધાનું વાતાવરણ જામ્યું છે. લગભગ બધા જ માણસોને સ્પર્ધામાં ટકી રહેવા માટે ભારે સંઘર્ષ વેઠવો પડે છે.

‘સ્ટ્રેસ’ની આગળ અને પાછળ – આમુખ

‘સ્ટ્ર્રેસ’ની બાબતમાં આ પુસ્તકમાં અવારનવાર જે વાત ભારપૂર્વક કહી છે તે અહીં દોહરાવું છું. સૌથી પહેલી વાત તો એ છે કે આપણા માટે ’સ્ટ્રેસ’ અનિવાર્ય છે અને આપણે ‘સ્ટ્રેસ’ને સદંતર ટાળી શકીએ એવું કદી શક્ય બનવાનું નથી. પરંતુ ‘સ્ટ્રેસ’ની અસરો હંમેશાં ઘાતક અને નકારાત્મક જ હોય એવું પણ જરૂર નથી. આપણે આપણા વર્તન અને વલણોમાં ફેરફાર કરવા તત્પર હોઈએ તો ‘સ્ટ્રેસ’નો સામનો કરવામાં જ આપણી કુશળતાની કસોટી છે. કદાચ ‘સ્ટ્રેસ’નું કામ દંતકથાના બાબરા ભૂત જેવું છે. એની પાસે કામ લેતાં આવડે તો એ મિત્ર છે અને કામ લેતાં ન આવડે તો ખતરનાક શત્રુ છે.

૨૮. તાણ એટલે લાગણીનો ચકરાવો!

તાણ મૂળભૂત રીતે માનસિક બાબત હોવા છતાં મનનો શરીર સાથેનો સંબંધ હરગિજ કપાઈ જતો નથી. સતત માનસિક તાણ શરીર પર વિપરીત અસરો કરે છે અને લાંબે ગાળે અલ્સર, અલ્સરેટીવ કોલાઈટીસ વગેરે જેવા મનોશારીરિક રોગો પેદા કરે છે. આથી તાણ હોય કે ન હોય, શારીરિક સ્વાસ્થ્ય માટે અનિવાર્ય છે, સમયસર ઊઠવું, સૂવું, જમવું વગેરે થોડીક નિયમિતતાઓ સાથે ચાલવું, હળવી કસરત કરવી, પ્રફુલ્લિત રહેવું વગેરે ઉપકારક નીવડે છે.

૨૭. તાણ: વીંધી નાંખતું બાણ!

માનસિક તાણ હંમેશાં ખરાબ જ હોય છે એમ માની લેવાની જરૂર નથી. અમુક હદ સુધી માનસિક તાણ ફાયદો કરી આપતી હોય એવું પણ બને છે. થોડીક માનસિક તાણ થકી કામમાં વધુ ચીવટ આવે છે. કેટલાક માણસો તાણ સર્જે એવી બાબતને એક પડકાર ગણીને ઉપાડી લેતા હોય છે. આવે વખતે તાણ આશીર્વાદરૂપ પુરવાર થાય છે. આવી તાણ ઘણી વાર પ્રેરક બનતી હોય છે. ઘણા માણસો તો માનસિક તાણ હેઠળ જ ઉત્તમ કામ કરી શકતા હોય છે. ક્યારેક વળી કેટલાક માણસો માનસિક તાણને ‘ગ્લેમર’નું રૂપ આપી દેતા હોય છે.