૧૦. રણથંભોરની શાન ઝાંખી પડી રહી છે!

રણથંભોર તબાહીના કગાર પર ઊભું છે. પર્યાવરણ દિન, સપ્તાહ અને માસની ઉજવણીઓ થતી રહે છે, માઇક ગજાવાતાં રહે છે, થોકબંધ લેખો લખાય છે અને ટી.વી.ના પડદાને ખીચોખીચ ભરી દેવાય છે, છતાં તબાહીના તાંડવને હાથ દઈ શકાતો નથી!

૯. ધાર્યું હોય તો અચૂક થાય!

ભાવનગર શહેરના મુખ્ય માર્ગોની વચ્ચે ઝાડવાં રોપીને વેપારી ગૃહોના સહકારથી એમનું જતન થઇ રહ્યું છે. આશા જગાવે એવા દીવડા જેવી આ ઘટનાઓ છે. ભલે આ કંઈ બહુ મોટું કામ નથી થયું, છતાં જે થયું છે તે ઓછું નથી.

૮. વૃક્ષ તો વૃક્ષ, આપણે કોણ?

દર વર્ષે ૧૫ લાખ હેકટર જમીનમાંથી જંગલોનો નાશ થાય છે. દર પાંચ વર્ષે હરિયાણા જેવા એકાદ રાજ્યના વિસ્તાર જેટલી જમીનનું કોઇક નિ:સહાય અબળાનાં ચીરની માફક હરણ થતું રહે છે.

૬. નગર તો વસ્યું, જંગલનું શું?

ઉદ્યોગોએ દેશની સૂરત પલટી નાંખી છે એનો કોણ ઇનકાર કરશે?
પરંતુ સૂરતને પલટવા જતાં સીરત પણ પલટાઇ ગઇ છે એનું શું? વિકાસની દોટમાં આપણે જે કંઇ ગુમાવવાનું આવે એને ‘કોમ્પેન્સેટ’ કરવાની કોઇ વાત જ નહિ?

૫. તાજ પણ નહિ બચે?

મથુરા રીફાઇનરીનો રાસાયણિક ધુમાડો હવે તાજ માટે જીવલેણ ખતરો બની રહ્યો છે. એની દૂધમલ સફેદીને વળી રહેલી ઝાંખ સમગ્ર પર્યાવરણ પરની એની અસરોની ગવાહી આપી જાય છે.

૪. હાથ નહિ પણ કાન!

વાહન-વ્યવહારે ફેલાવી દીધેલા પ્રદૂષણના વ્યવહારનો દેખીતો શિકાર ભલે પ્રાણી અને પક્ષી જગત બનતું હોય, પરંતુ વાસ્તવમાં એનો સૌથી મોટો શિકાર તો માનવી પોતે જ બની રહ્યો છે.

3. એમનો પણ જવાબ માગવો પડશે!

ભોપાલની યુનિયન કાર્બાઇડથી માંડીને નાનામાં નાની ઔદ્યોગિક વસાહતમાંથી પણ ખતરનાક ગેસ-લીકેજના ભયનો સતત ચુવાક થતો રહે છે. પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ પાસે ઘણી સત્તા છે. તોય આ વરવાં નાટકો ચાલતાં રહે છે.