૧. સ્ટ્રેસ એટલે શું?

અમેરિકન મનોવિજ્ઞાની જેમ્સ સી. કોલમેને વીસમી સદીને ચિંતાની સદી તરીકે ઓળખાવી છે. હવે તો એકવીસમી સદી આવી ગઈ છે. સરેરાશ માણસ માટે આ એક વસમી સદી બની ગઈ છે. એકવીસમી સદીમાં ચિંતાનો ગુણાકાર થયો છે. સુખસગવડ અને વૈભવની સુવિધાઓ વધી છે. પરંતુ એની સાથે એટલી જ સમસ્યાઓ પણ વધી છે. ચારે તરફ સ્પર્ધાનું વાતાવરણ જામ્યું છે. લગભગ બધા જ માણસોને સ્પર્ધામાં ટકી રહેવા માટે ભારે સંઘર્ષ વેઠવો પડે છે.

૨૮. તાણ એટલે લાગણીનો ચકરાવો!

તાણ મૂળભૂત રીતે માનસિક બાબત હોવા છતાં મનનો શરીર સાથેનો સંબંધ હરગિજ કપાઈ જતો નથી. સતત માનસિક તાણ શરીર પર વિપરીત અસરો કરે છે અને લાંબે ગાળે અલ્સર, અલ્સરેટીવ કોલાઈટીસ વગેરે જેવા મનોશારીરિક રોગો પેદા કરે છે. આથી તાણ હોય કે ન હોય, શારીરિક સ્વાસ્થ્ય માટે અનિવાર્ય છે, સમયસર ઊઠવું, સૂવું, જમવું વગેરે થોડીક નિયમિતતાઓ સાથે ચાલવું, હળવી કસરત કરવી, પ્રફુલ્લિત રહેવું વગેરે ઉપકારક નીવડે છે.

૨૭. તાણ: વીંધી નાંખતું બાણ!

માનસિક તાણ હંમેશાં ખરાબ જ હોય છે એમ માની લેવાની જરૂર નથી. અમુક હદ સુધી માનસિક તાણ ફાયદો કરી આપતી હોય એવું પણ બને છે. થોડીક માનસિક તાણ થકી કામમાં વધુ ચીવટ આવે છે. કેટલાક માણસો તાણ સર્જે એવી બાબતને એક પડકાર ગણીને ઉપાડી લેતા હોય છે. આવે વખતે તાણ આશીર્વાદરૂપ પુરવાર થાય છે. આવી તાણ ઘણી વાર પ્રેરક બનતી હોય છે. ઘણા માણસો તો માનસિક તાણ હેઠળ જ ઉત્તમ કામ કરી શકતા હોય છે. ક્યારેક વળી કેટલાક માણસો માનસિક તાણને ‘ગ્લેમર’નું રૂપ આપી દેતા હોય છે.

૪. ડર ગયા સો મર ગયા!

કેટલીક વાર શું હોવું એ જેટલું જરૂરી હોય છે એટલું જ જરૂરી શું ન હોવું એ પણ હોય છે. ડરનું પણ એવું જ છે. ડરની ગેરહાજરી એ પણ એક રીતે હિંમતનું જ બીજું નામ છે. ડર માણસનો સાહજિક સ્વભાવ છે. પરંતુ એના પર પ્રભુત્વ મેળવવું એ જ માણસનું લક્ષણ છે.