૩. મહિલા સંબંધિત સમસ્યાઓ

વિવિધ ક્ષેત્રમાં પ્રવર્તતી મહિલા સંબંધિત સમસ્યાઓ અંગે માહિતી મેળવી તેનાથી પ્રવર્તમાન સમાજની રુગ્ણતાનો ખ્યાલ તો આવે જ છે. જે પણ વિકાસ દેખાઇ રહ્યો છે, તેમાં પાયાના માનવીય મૂલ્યો હ્રાસ સ્પષ્ટ દેખાય છે. એટલે જ્યાં સુધી સ્ત્રી એક માનવ તરીકેનું સન્માન ન પામે ત્યાં સુધી આ વિકાસ કાગળ પરના આંકડા જ સાબિત થાય. બીજું, કે આટઅટલા ક્ષેત્રોમાં થતાં અન્યાય અને શોષણ જોયા પછી એવું જ લાગે કે આ વિશ્વમાં ભાગ્યે જ કોઇ એક સ્ત્રી અપવાદ પણ હશે કે જે કોઇને કોઇ ક્ષેત્રમાંથી શોષિત થવામાં બચી હોય. પરિવર્તન તો લાવવું જ પડશે.

૨. જાતિ વિષયક ઓળખ

કોઇપણ જૂથમાં વ્યક્તિ નિશ્ચિત સ્થાન કે હોદ્દો ધારણ કરે છે, અને તે અનુસાર જે તે વ્યક્તિ પાસે જૂથના અન્ય સભ્યો અમુક ચોક્કસ વર્તન શૈલીની અપેક્ષા રાખતા હોય છે. આ અપેક્ષાઓ અનુસાર વ્યક્તિ વર્તન કરે તેને તેની ભૂમિકા કહેવાય છે. ભૂમિકા એ દરજ્જાનું વર્તનાત્મક પાસું છે. વ્યક્તિ જેટલા જૂથોનું સભ્યપદ ધરાવતી હોય તેટલી ભૂમિકાઓ તે ભજવતી હોય છે. દા.ત. કુટુંબમાં મમ્મી, પપ્પા, દાદા, દાદી, ભાઇ, બહેન વગેરે માટેના આપણા મનમાં ચોક્કસ ખ્યાલો છે, અને તે અનુસાર તે વ્યક્તિઓ પાસે કુટુંબના સભ્યો તેમની ભૂમિકા પ્રમાણેના વર્તનની અપેક્ષાઓ રાખે છે.

૧. જાતિ – અર્થ અને સ્વરૂપ

૨૫ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૦ના દિવસે ‘હરિજન બંધુ’માં ગાંધીજીએ લખ્યું હતું કે, “મારો પોતાનો અભિપ્રાય એવો છે કે મૂળ પાયે જેમ પુરુષ તેમ જ સ્ત્રી એક જ માનવઅંશ છે, બંનેમાં એક જ આત્મા વસે છે. બેઉ એક જ જીવન જીવે છે, એક જ જાતની શબ્દ, સ્પર્શ આદિ લાગણીઓ અનુભવે છે. બંને એકબીજાના પૂરક છે, એકબીજાની સક્રિય સહાયતા વગર જીવી શકે નહીં. અને તેમાં કોઈ જ સર્વોપરી નથી”

જાતિ, શાળા અને સમાજ – આમુખ

ભારતીય બંધારણે સ્ત્રીને સમાન હક અને દરજ્જો પ્રદાન કર્યા છે, પણ વ્યવહારમાં તેની અસર વર્તાતી નથી. હજુ ય સ્ત્રીની સલામતી અને ગૌરવ હનન કરવાના કિસ્સા રોજેરોજ બની રહ્યા છે. સ્ત્રી પણ પુરૂષ સમાન દરજ્જો, હક, સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરે એ હેતુથી આ વિષયની મિમાંસા કરવાનું અને ઉચિત પગલાં લેવાનું મહત્ત્વ સમજાયું છે. શિક્ષકો આ વિષય અને સમસ્યા પરત્વે જાગૃત હશે તો સમાજમાં અપેક્ષિત ધ્યેયો સિધ્ધ કરી શકાશે, એવી અપેક્ષા સહજ જ હોય.

૧. સતામણીનું સત્ય

આજે ભલે આપણે આપણા સમાજને પ્રગતિશીલ, વિકસિત, શિક્ષિત અને મોકળા મનનો કહેતા હોઈએ. પરંતુ એક સ્ત્રી અને એક પુરુષ વચ્ચે નિતાંત શુદ્ધ મૈત્રી હોઈ શકે એવી કલ્પના કરતાં પણ આપણને ખૂબ કષ્ટ પડે છે. ડૉ. સિગ્મંડ ફ્રોઈડના એવા આત્યંતિક વિધાન સામે ઘણો ઊહાપોહ થયો હતો કે સ્ત્રી અને પુરુષના સંબંધને ગમે તે નામ આપો, જાતીય લાગણી ત્યાં મોજૂદ જ હોય છે.

From ‘Ardhanarishvar’ to ‘Androgyny’ – Cultivating Harmony in Gender Role

let us make this earth a wonderful place to live with harmony, the way nature lives in tune with each other. Because half of the world population is of the other gender, it is worth to spend time experiencing your own and the other ‘role’ in society. It would be the best experience to introspect of our “Inner Man/Inner Woman”. Diving into our own masculinity and femininity releases insights that no book or theory can give us.