૨૯. ગાત્રો શિથિલ તો કર્મ શિથિલ!

માણસની પૂર્ણ સ્વાસ્થ્યની ઝંખના અનાદિ કાળથી ચાલી આવે છે. શરીર સાથે આધિ, વ્યાધિ અને ઉપાધિ અભિન્નપણે સંકળાયેલી છે. એટલે જ માનવી પ્રાચીન કાળથી ઉત્તમ સ્વાસ્થ્યનાં નુસખાઓ શોધતો આવ્યો છે. હજુ આજેય એની એ શોધ ચાલુ છે. યોગ-ધ્યાન કે કસરત જેવી પ્રવૃત્તિ પાછળ જો એકાદ કલાક ખર્ચ્યો હોય તો બાકીના તેવીસ કલાક સુખ અને આનંદ પૂર્વક પસાર કરવાનો આપણને જાણે આપોઆપ પરવાનો મળી જાય છે.

૨૮. તાણ એટલે લાગણીનો ચકરાવો!

તાણ મૂળભૂત રીતે માનસિક બાબત હોવા છતાં મનનો શરીર સાથેનો સંબંધ હરગિજ કપાઈ જતો નથી. સતત માનસિક તાણ શરીર પર વિપરીત અસરો કરે છે અને લાંબે ગાળે અલ્સર, અલ્સરેટીવ કોલાઈટીસ વગેરે જેવા મનોશારીરિક રોગો પેદા કરે છે. આથી તાણ હોય કે ન હોય, શારીરિક સ્વાસ્થ્ય માટે અનિવાર્ય છે, સમયસર ઊઠવું, સૂવું, જમવું વગેરે થોડીક નિયમિતતાઓ સાથે ચાલવું, હળવી કસરત કરવી, પ્રફુલ્લિત રહેવું વગેરે ઉપકારક નીવડે છે.

૨૭. તાણ: વીંધી નાંખતું બાણ!

માનસિક તાણ હંમેશાં ખરાબ જ હોય છે એમ માની લેવાની જરૂર નથી. અમુક હદ સુધી માનસિક તાણ ફાયદો કરી આપતી હોય એવું પણ બને છે. થોડીક માનસિક તાણ થકી કામમાં વધુ ચીવટ આવે છે. કેટલાક માણસો તાણ સર્જે એવી બાબતને એક પડકાર ગણીને ઉપાડી લેતા હોય છે. આવે વખતે તાણ આશીર્વાદરૂપ પુરવાર થાય છે. આવી તાણ ઘણી વાર પ્રેરક બનતી હોય છે. ઘણા માણસો તો માનસિક તાણ હેઠળ જ ઉત્તમ કામ કરી શકતા હોય છે. ક્યારેક વળી કેટલાક માણસો માનસિક તાણને ‘ગ્લેમર’નું રૂપ આપી દેતા હોય છે.

૨૬. મનની શક્તિનાં અતલ ઊંડાણ!

શારીરિક તાકાત કસરત અને પૌષ્ટિક ખોરાક વડે લાવી શકાય છે, પરંતુ માનસિક તાકાત માટે કોઈ દંડ-બેઠક કે કોઈ ટેબ્લેટ-ઈન્જેક્શન કામ નથી લાગતાં. માનસિક શક્તિ એક કેળવણી છે અને એ ઉછેર, વાતાવરણ તથા પોતાની માનસિક જાગૃતિ પર સૌથી વધુ આધાર રાખનારી બાબત છે. સફળ માણસ શારીરિક તાકાત જેટલું જ મહત્વ માનસિક તાકાતને પણ આપે છે.

૨૫. અહંની સમજ – ગેરસમજ!

આપણે આપણી વ્યવહારની ભાષામાં ‘અહમ્’ શબ્દનો બહુ છૂટથી ઉપયોગ કરીએ છીએ. આ શબ્દ વાપરતી વખતે આપણને અભિમાન અને હું પદ જેવો અર્થ જ અભિપ્રેત હોય છે. પરંતુ એને માટે ‘અહમ્’ શબ્દ વાપરવો યોગ્ય નથી. ‘અહમ્’ નો અર્થ કંઈક જુદો છે. મનોવિજ્ઞાને આ શબ્દની વિગતે મીમાંસા કરી છે. એથી આ શબ્દને બરાબર સમજવા જેવો છે.

૨૪. શીખતો નર સદા સુખી!

સફળ વ્યક્તિની સાચી ઓળખ એ છે કે એને ઘણું બધું આવડતું હોવા છતાં એ હંમેશાં શીખતો રહે છે. શીખતા રહેવાની વૃત્તિ એને સતત જીવંત રાખે છે. જે માણસ એમ માની લે છે કે મને બધું આવડી ગયું છે અને હવે મને બધી જ સમજ પડે છે એના વિકાસ પર ત્યાં જ પૂર્ણવિરામ મુકાઈ જાય છે.

૨૩. સ્મૃતિની સિસ્ટમ!

આઇન્સ્ટાઇન કહેતા હતા કે આપણે આપણા દિમાગની શક્તિનો માત્ર ૧૫ ટકા જ ઉપયોગ કરીએ છીએ, બાકીની ૮૫ ટકા વણવપરાયેલી પડી રહે છે. જે લોકો ‘યાદ નથી રહેતું’ એવી ફરિયાદ કરે છે તેઓ વણવપરાયેલી ૮૫ ટકા શક્તિમાંથી માત્ર બીજી ૩૫ ટકાનો ઉપયોગ કરે તોય આ ફરિયાદ રહે નહિ.

૨૨. વિસ્મૃતિ – એક સાહજિક બાબત છે!

સ્મૃતિની બાબતમાં જો દરેક વસ્તુ અને દરેક પળનો અનુભવ એવો ને એવો યાદ રહેતો હોત તો આપણા મગજ પરનો બોજો બેસુમાર વધી જાત અને આપણે એ જીરવી પણ ન શકત. ખરી વાત તો એ છે કે ઘણું બધું યાદ રાખવા માટે કેટલુંક ભૂલી જવું પણ જરૂરી બની જાય છે. યાદ રાખવાની શક્તિનો સદુપયોગ ત્યારે જ થઈ શકે જ્યારે આપણે બિનજરૂરી બાબતોને ભૂલી જઈએ. વ્યવહાર જગતમાં માન-અપમાન અને દુઃખ-સંતાપ જેવી કેટલીક કડવી બાબતોને ભૂલી જવામાં જ સાર છે.

૨૧. સતેજ સ્મૃતિની મહામૂલી મૂડી!

સરેરાશ સ્મરણશક્તિ એ સામાન્ય માણસનું લક્ષણ છે. સામાન્ય માણસ જ્યારે અસામાન્ય બનવા ઈચ્છે છે ત્યારે જ એને તીવ્ર સ્મરણશક્તિની ઝંખના જાગે છે. આપણા વ્યવહાર જગતમાં આપણે એવી અનેક પરિસ્થિતિઓમાંથી પસાર થવાનું આવે છે. જ્યાં સ્મરણશક્તિ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. આપણી શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં તો સ્મરણને જ સૌથી વધુ મહત્ત્વ મળેલું છે. બુધ્ધિ કે સમજદારી કરતાં પણ તેજ સ્મૃતિ ધરાવતી વ્યક્તિ એમાં વધુ સફળ થાય છે.

૨૦. રમૂજ: લગાડવા જેવો ચેપ!

સામાન્ય માણસ માટે જિંદગી અવશ્ય એક જંગ છે. દરેક ક્ષેત્રે એણે તીવ્ર સ્પર્ધાનો સામનો કરવાનો હોય છે. સતત એણે સંઘર્ષમાંથી પસાર થવાનું હોય છે. પરંતુ એ સંઘર્ષ જયારે ભારણ બની જાય ત્યારે એ કપરો લાગે છે. હળવાશ બધી જ સ્પર્ધાઓને અને બધા જ સંઘર્ષને સરળ બનાવી દે છે.