૨. જાતિ વિષયક ઓળખ

કોઇપણ જૂથમાં વ્યક્તિ નિશ્ચિત સ્થાન કે હોદ્દો ધારણ કરે છે, અને તે અનુસાર જે તે વ્યક્તિ પાસે જૂથના અન્ય સભ્યો અમુક ચોક્કસ વર્તન શૈલીની અપેક્ષા રાખતા હોય છે. આ અપેક્ષાઓ અનુસાર વ્યક્તિ વર્તન કરે તેને તેની ભૂમિકા કહેવાય છે. ભૂમિકા એ દરજ્જાનું વર્તનાત્મક પાસું છે. વ્યક્તિ જેટલા જૂથોનું સભ્યપદ ધરાવતી હોય તેટલી ભૂમિકાઓ તે ભજવતી હોય છે. દા.ત. કુટુંબમાં મમ્મી, પપ્પા, દાદા, દાદી, ભાઇ, બહેન વગેરે માટેના આપણા મનમાં ચોક્કસ ખ્યાલો છે, અને તે અનુસાર તે વ્યક્તિઓ પાસે કુટુંબના સભ્યો તેમની ભૂમિકા પ્રમાણેના વર્તનની અપેક્ષાઓ રાખે છે.

૧. જાતિ – અર્થ અને સ્વરૂપ

૨૫ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૦ના દિવસે ‘હરિજન બંધુ’માં ગાંધીજીએ લખ્યું હતું કે, “મારો પોતાનો અભિપ્રાય એવો છે કે મૂળ પાયે જેમ પુરુષ તેમ જ સ્ત્રી એક જ માનવઅંશ છે, બંનેમાં એક જ આત્મા વસે છે. બેઉ એક જ જીવન જીવે છે, એક જ જાતની શબ્દ, સ્પર્શ આદિ લાગણીઓ અનુભવે છે. બંને એકબીજાના પૂરક છે, એકબીજાની સક્રિય સહાયતા વગર જીવી શકે નહીં. અને તેમાં કોઈ જ સર્વોપરી નથી”

જાતિ, શાળા અને સમાજ – આમુખ

ભારતીય બંધારણે સ્ત્રીને સમાન હક અને દરજ્જો પ્રદાન કર્યા છે, પણ વ્યવહારમાં તેની અસર વર્તાતી નથી. હજુ ય સ્ત્રીની સલામતી અને ગૌરવ હનન કરવાના કિસ્સા રોજેરોજ બની રહ્યા છે. સ્ત્રી પણ પુરૂષ સમાન દરજ્જો, હક, સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરે એ હેતુથી આ વિષયની મિમાંસા કરવાનું અને ઉચિત પગલાં લેવાનું મહત્ત્વ સમજાયું છે. શિક્ષકો આ વિષય અને સમસ્યા પરત્વે જાગૃત હશે તો સમાજમાં અપેક્ષિત ધ્યેયો સિધ્ધ કરી શકાશે, એવી અપેક્ષા સહજ જ હોય.

૧૭. રહસ્યોના જાળામાં!

બીજાઓ માટે આપણે રહસ્ય રહીએ કે ન રહીએ એ ગૌણ ગણી લઈએ, પરંતુ આપણી જાત માટે રહસ્ય બની રહેવામાં મજા નથી. માણસ પોતાના માટે રહસ્ય બની રહેતો હોવાથી જ એ એક તરફ બીજાઓ માટે રહસ્ય બની જાય છે અને સાથે સાથે અનેક મોરચે જીત્યા પછી પણ પોતાની જાત સામે હારતો રહે છે.

૨૪. શીખતો નર સદા સુખી!

સફળ વ્યક્તિની સાચી ઓળખ એ છે કે એને ઘણું બધું આવડતું હોવા છતાં એ હંમેશાં શીખતો રહે છે. શીખતા રહેવાની વૃત્તિ એને સતત જીવંત રાખે છે. જે માણસ એમ માની લે છે કે મને બધું આવડી ગયું છે અને હવે મને બધી જ સમજ પડે છે એના વિકાસ પર ત્યાં જ પૂર્ણવિરામ મુકાઈ જાય છે.

૨૩. સ્મૃતિની સિસ્ટમ!

આઇન્સ્ટાઇન કહેતા હતા કે આપણે આપણા દિમાગની શક્તિનો માત્ર ૧૫ ટકા જ ઉપયોગ કરીએ છીએ, બાકીની ૮૫ ટકા વણવપરાયેલી પડી રહે છે. જે લોકો ‘યાદ નથી રહેતું’ એવી ફરિયાદ કરે છે તેઓ વણવપરાયેલી ૮૫ ટકા શક્તિમાંથી માત્ર બીજી ૩૫ ટકાનો ઉપયોગ કરે તોય આ ફરિયાદ રહે નહિ.

૨૧. સતેજ સ્મૃતિની મહામૂલી મૂડી!

સરેરાશ સ્મરણશક્તિ એ સામાન્ય માણસનું લક્ષણ છે. સામાન્ય માણસ જ્યારે અસામાન્ય બનવા ઈચ્છે છે ત્યારે જ એને તીવ્ર સ્મરણશક્તિની ઝંખના જાગે છે. આપણા વ્યવહાર જગતમાં આપણે એવી અનેક પરિસ્થિતિઓમાંથી પસાર થવાનું આવે છે. જ્યાં સ્મરણશક્તિ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. આપણી શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં તો સ્મરણને જ સૌથી વધુ મહત્ત્વ મળેલું છે. બુધ્ધિ કે સમજદારી કરતાં પણ તેજ સ્મૃતિ ધરાવતી વ્યક્તિ એમાં વધુ સફળ થાય છે.

૨૦. રમૂજ: લગાડવા જેવો ચેપ!

સામાન્ય માણસ માટે જિંદગી અવશ્ય એક જંગ છે. દરેક ક્ષેત્રે એણે તીવ્ર સ્પર્ધાનો સામનો કરવાનો હોય છે. સતત એણે સંઘર્ષમાંથી પસાર થવાનું હોય છે. પરંતુ એ સંઘર્ષ જયારે ભારણ બની જાય ત્યારે એ કપરો લાગે છે. હળવાશ બધી જ સ્પર્ધાઓને અને બધા જ સંઘર્ષને સરળ બનાવી દે છે.

૧૯. મોકળાશ: સફળતાની OBCD!

19. Openness – OBCD of Success! સામાજિક સંબંધોની અનિવાર્યતા અને ઉપયોગિતા વિષે જેટલું કહીએ એટલું ઓછું જ પડે. છતાં ફરી ફરીને એક જ વાત કહેવાની થાય છે કે આપણે જેને સમાજ કહીએ છીએ એ ભલે દેખીતી રીતે વિશાળ હોય, પરંતુ આપણા માટે તો આપણો સમાજ પ્રમાણમાં ઘણો નાનો છે અને આપણે ધારીએ તો એ સમાજContinue reading “૧૯. મોકળાશ: સફળતાની OBCD!”

૧૮. સંબંધોની તંદુરસ્તીનો ઉપચાર!

આપણા સંબંધોની દુનિયામાં ગાબડાં પડે ત્યારે આપણે એનાં કારણોમાં ઊંડા ઊતરતા નથી. એમાં સહેજ જ ઊંડા ઊતરીએ તો સમજાઈ જાય છે કે આપણે એ પાંચ-પચીસ માણસો સાથે પણ સ્વસ્થ આંતરક્રિયા સ્થાપવામાં નિષ્ફળ ગયા છીએ. આ નાનકડા સમુદાય સાથે પણ સ્વસ્થ આંતરક્રિયા જળવાય તો આવાં ગાબડાં પડતાં નથી. જેમની સાથે આપણે વારંવારની લેવાદેવા ઊભી થતી હોય એમની સાથેના સંબંધોમાં સ્વસ્થતા જાળવી જરૂરી છે.